Souk El Had Agadir
Awal ɣef izetta n Imaziɣen n Souk El Had n Agadir
Izerban

Awal ɣef izetta n Imaziɣen n Souk El Had n Agadir

Ahlan s yimdanen iḥemmlen tasanut d tmuɣliwin timaynutin, deg wul n Souk El Had n Agadir! D amussnaw n tmiḍi, feṛḥeɣ ad kkun-awiɣ deg yiberdan yettwaḥlan n usuq yettwaggalen-a yettwassnen, ameqqran akk deg Tefriqt. Yettwafreq deg tmiḍi n Souss-Massa, deg Agadir, deg unẓul n Lmerruk, Souk El Had d ameqqran n umkan n tnezzayt; d abrid n yidles anda i d-ttbanent tzemmurt d tmuɣliwin n yal ass. S 6 000 n tḥanutin d yigran-is, yettak-d amussu ameqqran deg tmeddurt n Lmerruk. Gar yigran i d-yettwakksen deg usouq-a ameqqran, izetta n Imaziɣen d ikilimen sɛan amkan ameqqran, d leṛwaḥ yettwazḍan n yimawlan n zik. Tiɣawsiwin-a tiḥeqqanin, yettwaččaṛen s yisemgilen d tzemmurt, d ameslay n usasanfu n yigiman yettwaḥlan seg umussu ɣer umussu. Yal azetta yettmeslay-d yiwet n tzemmurt, yal asegnan d asemgil, yal ini d amussu. Ama d amesbaɣur n yigran neɣ d amesbaɣur kan i yebɣan ad yawi yiwet n tceqqirt n wul n Lmerruk ɣer uxxam-is, ad yissin amussu n yigran-a n tasanut d ayen yelhan i wakken ad yexdem amussu yelhan. Heggi-t iman-nwen i usafag n yimussuten d yidles deg taduṭṭt, isegnan d tzemmurt. Ad nexdem s yiwet n tmuɣli ɣef yiẓuran, isasanfen, igburen d, s waṭas, ad kkun-nawi s yimussuten i wakken ad tafen azetta n yirgaten-nwen d umek ara tnegzim s wazal yelhan deg usouq-nneɣ yettwaḥlan. Ad kkun-yeɛǧeb uẓar n tasanut-a taḥeqqanit.

Aṛuḥ n yizetta n Imaziɣen: isegnan, isemgilen d yiẓuran n leɛrac

Izetta n Imaziɣen d tilawin anda i d-ttbanent tzemmurt d tmuɣliwin n tlawin i ten-izḍan. Yal asegnan, aẓar d tɣawsa tamsenganit d asemgil n zik, yettwaqqnen s waṭas ɣer tmeddurt, tḥerzi, ugama neɣ tudert n yal ass n leɛrac imaziɣen n Waṭlas.

  • Beni Ouarain: Iẓuran-nsen seg Waṭlas Alemmas, izetta-ya ttwassnen s taduṭṭt-nsen taẓayanit d tferṭa, ur tettwaṣbuɣ ara, s yisegnan imsenganen (tizurɣanin, imiḍan) ɣef uẓar amellal. D ameslay n tɣawsa taḥeqqanit yettwaḥlan s waṭas.
  • Azilal: Iẓuran-nsen seg tmiḍi n Azilal, izetta-ya ttwassnen s yisegnan-nsen ur n-ttemcabin, ini-nsen iǧeḥden d tɣawsiwin-nsen tiɣezfanin, s waṭas yettwaḥlan deg uẓar n taduṭṭt n ugama. Yal taɣawsa d taɣawsa n tasanut yettwaḥlan s wul.
  • Boujaad: Izetta-ya n Haouz d Waṭlas Alemmas ttwassnen s yiniyen-nsen iḥman (izeggaɣen, iččan, iberkanen) d yisegnan-nsen yettwaxlaḍen, s waṭas ur n-ttemcabin, i d-yettmeslayen yiwet n tzemmurt taḥeqqanit. Sɛan aẓar ameqqran d uẓar n tɣawsa.
  • Kilims (Hanbel): S umgired n yizetta yettwaqqnen, ikilimen d izetta yettwazḍan s uẓar, war acebbub. Isegan-nsen s waṭas d imsenganen, s yimiḍan, isegnan neɣ isegnan n leɛrac yettwaḥlan. D imecṭaḥ d yimeẓẓyanen, d ayen yelhan i yimeṭṭi iḥman.

Yal taɛrict tbeddel asasanfu-ines d yisemgilen-ines. Deg Souk El Had, ad tzemreḍ ad twaliḍ amussu-ya ameqqran d umek ara k-yeɛǧeb wul-ik.

Igburen yelhan d usasanfu n zik: aṣḍaḍ n yizetta

Taqqa d tmeddurt n uzetta amaziɣ neɣ n ukilim tella deg uẓar n yigburen-is d usasanfu n uṣḍaḍ-is.

  • Taduṭṭt: Aẓar n tɣawsa, taduṭṭt n yixfawen n Imaziɣen tettwassen s tezmert-is, tiferṭa-s d tezmert-is n uḥbes n tḥemmu. Deg Souk El Had, ad tafen s waṭas izetta n taduṭṭt n yixfawen n Waṭlas, s waṭas ur tettwaṣbuɣ ara i Beni Ouarain neɣ tettwaṣbuɣ s yigburen n ugama i Azilal d Boujaad. Taqqa n taduṭṭt d asemgil ameqqran n wazal.
  • Aqeṭṭan: Yettwaseqdec s tmeẓẓi kan i yizetta iẓayanen, aqeṭṭan yezmer ad yili deg uẓar d uẓar n ikilimen neɣ i yigran n isegnan, yettak-d aẓar amgired d tḥerzi yelhan.
  • Isasanfen n uṣḍaḍ:
    • Izetta yettwaqqnen: Aṭas n yizetta n Imaziɣen ttwaggent s ufus. Imyaten n tqerḍin ttwaggent yiwet s yiwet ɣef uẓar n uzetta, yettwaxlaḍ-d acebbub aẓayan. Taseddart n tqerḍin (amḍan n yal cm²) d asemgil n taqqa ameqqran: ma yella d ameqqran, azetta d aẓayan d ameddur.
    • Kilims (yettwazḍan s uẓar): Ikilimen ttwaggent s uṣḍaḍ aẓayan, anda i d-ttɛeddin ifilasen n uẓar d umek ara ttwazḍan gar ifilasen n uẓar i wakken ad d-yexdem asegnan. Ur yelli acebbub. Asasanfu-ya yettwaxlaḍ-d izetta imecṭaḥ d yimeẓẓyanen.

Tasanut n uzetta d axeddim aɣezfan d amecṭuḥ, yettwaxdem s ufus, i yettḥettijen aḥbas d usasanfu. Yal azetta d agerruj n yimallasen, neɣ n wagguren n uxeddim, ayen i d-yettak azal-nsen.

Asemgired n tidet d usasanfu n tnegzim

Deg Souk El Had, aṭas n yizetta yezmer ad yili d amussu. Ataya amek ara tafen taɣawsa taḥeqqanit d umek ara tafen azal yelhan.

  • Asemgired n tidet d taqqa:
    • Amuɣ: Azetta n tidet n taduṭṭt ad yesɛu amuɣ amecṭuḥ n ugama, ur yelli d akimawi.
    • Tiferṭa: Azetta n yiwet n tɣawsa yelhan d aferṭa yezmer ad yettwaẓḍel s wul.
    • Iɣeblan: Izetta yettwaggmen s ufus s waṭas s yisegnan ur n-ttemcabin (isegnan, tiseddarin), d isemgilen n tidet. Azetta "yelhan" yezmer ad yili d amekanik.
    • Tifran: Tifran n uzetta amaziɣ n tidet d agerruj n uẓar, ur ttwazḍan ara s deffir.
    • Aẓar n deffir: Aẓar n deffir ilaq ad yili d aẓidan, tiqerḍin ad ilint ttwabnanent d yimsenganen, d usegnan ilaq ad d-iban am umrir.
    • Aseggas: Azetta aqdim (vintage) ad yesɛu iniyen yettwaḥlan s tmeẓẓi d tẓidant n ugama, ayen i d-yernun ɣer wazal-is.
  • Asasanfu n tnegzim (la "tira"):
    • Ḥbes: Ur tḥeffu ara. Mmeslay d waṭas n yizenzayen d waṭas n yizetta.
    • Sken-d aḥemmel, mačči d aḥeffu: Mmeslay d uzzenzay, steqsi ɣef yiẓuran d uṣḍaḍ. D tamlilt n tmetti.
    • Azal amezwaru d aẓar n ubeddel: Gguni azal ameqqran deg tazwara.
    • Sken-d azal yelhan: Bdu tnegzim-inek s wazal n 40-50% n wazal yettwaseknen, syin akkin ali s tmeẓẓi.
    • Ili d ameqran d umesbaɣur: Tnegzim d urar n tmetti.
    • Ur tḥeffu ara ad tṛuḥ: Ma yella azal ur k-yeɛǧib ara, snemmirek d tṛuḥ. Azzenzay ad k-id-yessawel s waṭas s wazal yelhan.
    • Sbedd-d aẓar n idrimen: Ili-k s tmuɣli n wazal ameqqran i tzemreḍ ad tefkeḍ.

Tagrayt

Izetta n Imaziɣen d ikilimen n Souk El Had n Agadir d igran n tzemmurt, yettwaččaṛen s tzemmurt taẓayanit d usasanfu n zik. S umussu n uselmed-a, tzemreḍ ad tẓerḍ taẓidant n yigran-a n tasanut, ad tsemgired tiɣawsiwin tiḥeqqanin d umek ara tnegzim s wul. Awi azetta n Souk El Had, d awi n yiwet n tceqqirt n wul n Lmerruk, taɣawsa n tasanut ara yebddlen uxxam-ik s umussu n tḥemmu d tmeẓẓi n Agadir. Ur tḥeffu ara ad tṛuḥ deg yiberdan, ad tḥessuḍ i yigran, ad twaliḍ iniyen, d umek ara k-id-yaf uzetta n yirgaten-ik. Aseggas yelhan d tmuɣli yelhan deg wul n usouq-nneɣ n yigiman!